In de herfst veranderen groene bossen in een goudgeel en vuurrood schouwspel. Hoe werkt dit proces van chlorofyl-afbraak, kortere dagen en pigmenten? Bekijk de visuele uitleg hieronder.
In het voorjaar en de zomer overheerst chlorofyl (bladgroen), waarmee de boom zonlicht omzet in energie. Als de dagen korter worden en de temperatuur daalt, stopt de aanmaak van chlorofyl en wordt het bestaande bladgroen afgebroken.
Zodra het groene chlorofyl verdwijnt, worden verborgen pigmenten zichtbaar: carotenoïden (oranje en geel) waren al aanwezig. Anthocyanen (rood en paars) worden juist in de herfst extra aangemaakt bij zonnige dagen en koude nachten.
Bladeren verdampen veel water. In de winter is water in de bodem koud of bevroren en kan de boom moeilijk drinken. Om uitdroging en vorstschade te voorkomen vormt de boom een kurklaagje bij de bladsteel en laat het blad los.
Naaldbomen (zoals dennen en sparren) hebben smalle naalden met een dikke waslaag en een soort natuurlijk antivries. Hierdoor verliezen ze nauwelijks vocht en hoeven ze hun naalden niet in de herfst af te werpen.
De meest spectaculaire herfstkleuren ontstaan bij een combinatie van warme, zonnige herfstdagen en frisse (maar niet vriezende) nachten. Dit stimuleert de aanmaak van felrode anthocyanen.
Afgevallen bladeren vormen een beschermende mulchlaag voor de bodem en zijn voedsel voor schimmels, wormen en insecten. De voedingsstoffen worden gerecycled en voeden de boom in het volgende voorjaar opnieuw.
Chlorofyl is het groene pigment in planten en bomen dat essentieel is voor fotosynthese: het omzetten van zonlicht, water en CO2 in suikers en zuurstof.
Verschillende boomsoorten reageren anders op daglengte en temperatuur. Berken en populieren worden snel geel, terwijl eiken en beuken vaak later en meer bronsrood kleuren.
In Nederland en België ligt de piek meestal tussen half oktober en begin november, afhankelijk van het verloop van temperatuur en zonuren in september.
Carotenoïden zijn het hele jaar door aanwezig in het blad en geven geel/oranje tinten. Anthocyanen worden pas in het najaar aangemaakt bij veel zonlicht en geven rood/paarse tinten.
Typ een vraag op Focie Explains en krijg in 1 klik een interactieve scrollytelling-uitleg.
